DÁT IS DE KUNST- NATUURLIJK

Édouard Manet, le Déjeuner sur l'herbe (1863)

Édouard Manet, Le déjeuner sur l’herbe

In deze lezingenserie staan onderwerpen over de relatie tussen kunst en natuur centraal. Voor iedereen die zich kan laten verwonderen door alles wat groeit en bloeit, en nieuwsgierig is naar de manier waarop menig kunstenaar zich heeft laten inspireren door de natuur.

1 De mens in het landschap

In deze lezing wandelen we aan de hand van landschapsschilderingen door de geschiedenis. De relatie van de mens tot het landschap wisselt sterk door de eeuwen heen. Deze relatie is zichtbaar in de kunst en illustreert de heersende tijdsgeest.

Is het landschap in de middeleeuwen vooral een decor voor een Bijbelse vertelling, vanaf de renaissance wordt het steeds realistischer. In de Gouden Eeuw verbergen landschapsschilderingen allerlei boodschappen. Tijdens de romantiek legt de mens het af tegen de immense krachten van de natuur. In moderne stromingen staat de waarneming van de kunstenaar voorop. Bomen zijn niet groen, de lucht is niet blauw, een suggestieve penseelstreek kan voldoende zijn om het wezenlijke uit te drukken.

Lees meer..

In de Middeleeuwen zijn mens en landschap één geheel. Men ziet de hand van God in alle verschijnselen, dus ook in de natuur. De meest wonderlijke landschappen staan symbool voor het goddelijke.

Naarmate de tijd verstrijkt wordt het landschap steeds concreter en realistischer verbeeld. In de Renaissance verschijnen, als achtergrond van eveneens gelijkende portretten, natuurgetrouwe vergezichten.

Onder het ogenschijnlijke realistische landschap van de schilders uit de Gouden Eeuw ligt een verscholen waarschuwing.

In de formele classicistische Franse tuinen is de natuur aan banden gelegd; de wereld verschijnt als een geordende, overzichtelijke ruimte. De mens waant zich superieur aan de natuur.

Het verlichte gedachtengoed begint een ware kruistocht tegen de onnatuurlijke kaarsrechte paden en het rigoureuze snoeiwerk. De dynamische natuur wordt nu gezien als symbool van alles wat goed, schoon en waarachtig is.

In de Engelse landschapstuinen loopt de tuin naadloos over in de ‘wilde’ natuur. In de romantiek gebruikt de componist Schubert het eenzame landschap als metafoor voor zijn melancholieke gemoed. De mens moet zich overgeven aan de ontzagwekkende natuur.

De impressionisten omarmen het bewoonde landschap; het gezellige parkleven met flanerende mensen is hun favoriete thema. Vanuit de alledaagse blik wordt een momentopname vastgelegd; de wereld wordt gepubliceerd.

Dit publieke landschap zal weer plaatsmaken voor een onderzoek naar de verborgen dimensies van de natuur bij de expressionisten en naar de grondvormen bij Cézanne en Mondriaan.

2 De symboliek van bloemen in de kunst

Bij belangrijke gebeurtenissen in ons leven gebruiken we, in woord en beeld, bloemen. Bloemen als troost, symbool voor de liefde, teken van hoop, als overwinningstrofee, religieus symbool, verwijzing naar vruchtbaarheid en vergankelijkheid. Mens en bloem hebben een innig verbond. Bloemen staan voor het goede en het schone. Ze verwijzen naar het verloren gegane paradijs.

Lees meer..

Op religieuze schilderijen wordt de maagd Maria meestal afgebeeld met de witte lelie, als zinnebeeld voor reinheid, onschuld en maagdelijkheid. Het bloemstilleven was hét vanitas thema in de Gouden Eeuw; de weelderige, maar kortstondig bloeiende bloemen verwijzen naar de tijdelijkheid van het leven. De roos als symbool voor de liefde, de narcis als symbool voor de ijdelheid; in alle kunstuitingen komen bloemen veelvuldig voor. Van Gogh hield van de zonnebloem om haar stralende vitaliteit. En de enorme, erotische bloemkelken van Georgia O’Keeffe verbeelden de bloem bezien door de ogen van een gretige bij. De flowerpower beweging van de hippies zagen in de bloem een symbool van bevrijding en onschuld. Ze symboliseert hun hang naar de oorspronkelijke paradijselijke natuur. Wolfgang Laib maakt een spiritueel en symbolisch kunstwerk door een rechthoek van stuifmeel uit te zeven; hij brengt hiermee een ode aan onze vruchtbare en kostbare natuur.

3 Kunstgrepen in de natuur

Midden jaren ’60 ontstaat bij een groep kunstenaars de behoefte om de kunst te bevrijden uit het keurslijf van de musea en galeries. Zij trekken het landschap in om een dialoog aan te gaan met de sublieme natuur.
Elementen uit de natuur worden op schilderachtige wijze bewerkt met blaadjes, modder en takken, het landschap wordt ingepakt, getransformeerd, groeivormen worden omgebogen en gemanipuleerd etc.

Lees meer..

Zo loopt Richard Long door het landschap en markeert zijn paden door de omgeving op een eenvoudige manier te manipuleren. Zijn kunst gaat over mobiliteit, plaats, tijd, afstand en dimensie. Steeds weer brengt hij zijn menselijke maat in de realiteit van het landschap.

Andy Goldsworthy creëert plaatsgebonden sculpturen en land art-objecten die in een landschappelijke omgeving zijn ingebed. Zijn sculpturen maakt hij van natuurlijke en ter plekke voorhanden materialen, zoals bloemen, ijspegels, bladeren, modder, dennenappels, sneeuw, steen, takjes, en doornen. Zijn veelal tijdelijke werken hebben een bijzondere, poëtische zeggingskracht.

Sjoerd Buisman is gefascineerd door de groei en bloemvorming van planten en bomen. Hij gebruikt planten en bomen om de onderliggende wetmatigheden van hun groei te ontdekken. Zo hangt hij planten op de kop om hun opwaartse groei te bestuderen, of manipuleert hij lindebomen door op ongebruikelijke manieren entingen te plaatsen zodat ze uiteindelijk geen stam meer hebben.

In New Mexico, in een spectaculaire door bomen omzoomde vallei, installeert Walter de Maria Het bliksemveld. Vierhonderd blinkende, roestvrij stalen palen, waarvan de scherpe punten  een vlakke rechthoek vormen. Deze metalen palen trekken niet alleen de bliksem aan, maar afhankelijk van het weer en het moment van de dag zorgen ze voor een wisselend optisch effect.

Land-art en verpakkingskunstenaar Christo kleedt een 56 kilometer lange kustlijn tijdelijk aan met enorme lappen stof, of omhuld elf eilanden met grote stroken textiel. Deze ingrepen leiden tot een vervreemding en abstractie van het landschap.


Praktische informatie

Wanneer u geïnteresseerd bent in deze lezingenreeks, kunt u dat aangeven middels een onderstaand inschrijfformulier dat u digitaal kunt invullen. U kunt ook mailen naar info@datisdekunst.nl.

De lezingen gaan door bij een minimum van 20 deelnemers, wanneer dit het geval is,
ontvangt u nadere informatie over de plaats, de locatie, het tijdstip etc.

De lezingen duren twee uur, exclusief een korte pauze.

 

De kosten voor deze 3 lezingen zijn € 55,= (inclusief 21 % BTW).

Inschrijven